یادمان اسوه فقاهت و قداست
35 بازدید
نحوه تهیه : گروهی
محل انتشار : فقه اهل بیت (فارسی) ) بهار و تابستان 1375 - شماره 5و6
تعداد شرکت کننده : 0

مصاحبه با آیت الله شبیرى زنجانى

فقه اهل‏بیت: با تشکر از حضرت عالى که قبول زحمت فرمودید لطفا درباره شخصیت علمى و فقهى مقدس اردبیلى را براى ما خوانندگان معرفى‏فرمایید.

* محقق اردبیلى که در تعبیرات متعارف مردم، به مقدس مشهور است، از محققین طراز اول است و از مفاخر علم و تقواست که با این فرصتهاى اندک، نمى‏توان حق ایشان را ادا کرد. او در فقه صاحب مکتب است. به این معنى که بین قبل از او و بعد از او، تفاوت بسیار در کیفیت استدلال و استنباط است. صاحب مدارک، صاحب معالم، فاضل سبزوارى و شاید صاحب حدائق از پیروان مکتب محقق اردبیلى هستند. سخن مشهورى است که مى‏گویند: مطالبى را که محقق اردبیلى احتمال آن را داده، صاحب مدارک گمان به آن پیدا کرده و

صاحب ذخیره قطع به آنها پیدا کرده است. اینها، با این که خود از بزرگان و متفکرانند، ولى به «اتباع اردبیلى‏» مشهورند. مرحوم اردبیلى، در رجال نیز، صاحب اندیشه است. صاحب معالم، که رجالى است، شاید این تفکر را از استادش اردبیلى، الهام گرفته باشد.

استقلال در نظر، یکى دیگر از ویژگیهاى فقهى ایشان است. درهر بحثى که وارد مى‏شود، در برابر دیدگاه اصحاب و فقها پیشین، بیشتر، نظریه‏اى مستقل ارائه مى‏دهد. نهایت، چون مانند شیخ انصارى فکر حوالى دارد، نظریه‏اش را به طور قطع نمى‏گوید و به صورت احتمال ارائه مى‏دهد که عرض شد شهود است مى‏گویند: صاحب مدارک همین احتمالها را به صورت گمان و صاحب ذخیره به صورت قطع مى‏گویند.

شاید این متفکر بودن ایشان جنبه ارثى نیز داشته باشد; چرا که دایى ایشان از ریاضى‏دانان بسیار مهم بوده است و خود محقق اردبیلى در بحث قبله مى‏گوید. دایى من پس از خواجه طوسى، بر همه ریاضى‏دانان، پیشى داشت. در مقام قدس و تقواى ایشان همین بس که شخصیتى مانند صاحب جواهر، در

بحث عدالت به معناى اخصى که مى‏رسد، در تعریف بر کسانى که شرایط عدالت را خیلى سخت گرفته‏اند، مى‏فرماید: «با این حساب، جز محقق اردبیلى و سید هاشم بحرانى کسى باقى نمى‏ماند.» یعنى، محقق اردبیلى نمونه اعلاى تقوا و عدالت است.

فقه اهل‏بیت: حضرت عالى فرمودید، مرحوم محقق اردبیلى در فقه صاحب مکتب بوده است، لطفا درباره ویژگیهاى مکتب فقهى ایشان، بیشتر توضیح بفرمایید.

* یکى از ویژگیها، جنبه‏هاى عقلى است. بعضى، جنبه‏هاى عرفى، در روش استنباطشان برجستگى دارد. در روش استنباط ایشان، جنبه‏هاى عقلى برجستگى دارد. وقتى به آثار فقهى ایشان نگاه مى‏کنیم، مى‏یابیم که ایشان همانند یک فیلسوف و ریاضى‏دان که بر روش برهان براى اثبات مدعاى خود تکیه مى‏کنند، بر روش برهانى تکیه مى‏کند و این روش را زیاد به کار مى‏برد. در عین حال از رجال، که یک جنبه تتبعى است، به خوبى بهره مى‏گیرد. وى بین برهانى بودن و رجالى بودن جمع کرده است. با این که افراد، بیشتر یکى از این دو خصیصه را دارند.

فقه اهل‏بیت: با تشکر از این که وقت‏شریف خود را در اختیار ما گذاردید، خداوند به شما طول عمر عنایت کند. * من هم براى شما آرزوى طول عمر دارم.

مصاحبه با آیت الله موسوى اردبیلى

فقه اهل‏بیت: با تشکر از این که وقت‏شریف خود را در اختیار ما گذاشتید، لطفا درباره شخصیت مرحوم مقدس اردبیلى و ویژگیهاى ایشان مطالبى را بفرمایید .

* مرحوم محقق اردبیلى، از فقهاء، فلاسفه، متکلمان و قرآن شناسهاى بزرگ شیعه است. در میان علماى شیعه مقام والایى دارد. بسیارى از معاصران و متاخران وى، او را ستوده‏اند و از کمالاتش سخن گفته‏اند. به نظر من، امتیاز انسان از همنوعان خود به سه چیز است: تقوا، علم و آثار وجودى. مقدس اردبیلى، هر سه را داشت. در قرآن کریم، تقوا امتیاز نخست است. هر چه تقوا بیشتر، مقام هم بالاتر است. در فضل مرحوم اردبیلى همین بس که تمام معاصران و متاخران وى، به مقام تقواى او اعتراف کرده‏اند. دایره تقوا را هر چه تنگ بگیرید که تنها عده محدودى بمانند، مسلم بدانید که یکى از آنها مقدس اردبیلى خواهد بود. صاحب جواهر در بحث عدالت، وقتى شرایط را بر مى‏شمرد، مى‏گوید: اگر بنا باشد همه این شرایط را در عدالت معتبر بدانیم، غیر از مقدس اردبیلى و سید هاشم بحرانى، عادلى نخواهد ماند. من، تاکنون نشنیده‏ام کسى در مقام تقواى ایشان تردید کرده باشد، حتى فقهایى که به دیدگاههاى فقهى ایشان، انتقاد داشته‏اند. برخى از لقبها هست که مخصوص به بعضى شده است، مانند اختصاص «ثقه الاسلام‏» به مرحوم کلینى، «علامه‏» به محقق حلى و... و عنوان «مقدس‏» نیز، تنها به محقق اردبیلى داده شده است.

امتیاز دوم ایشان علم است. مقام علمى ایشان، بسیار والاست. کتابهاى ایشان جزو منابع اولیه است و مرجع متخصصان و محققان. اگر کسى در مساله‏اى اجتهاد کند بدون این که نظر مرحوم اردبیلى را دیده باشد، احساس خلا مى‏کند. امام(ره) به نظرات ایشان خیلى توجه داشتند. شیخ انصارى که خاتم المجتهدینش مى‏خوانند، در باب «بیع صبى‏» همراهى و هم رایى مرحوم اردبیلى را از مرجحات نظریه‏اى مى‏داند که خود آن را انتخاب کرده است.

مرحوم اردبیلى، جزو کسانى است که با جرات فتوا مى‏دهد. حضرت امام از ایشان تعریف مى‏کرد، مى‏فرمود: «بین تقدس و جرات در فتوا را جمع کرده است.»

با این که اگر کسى مقدس باشد، جرات او بر فتوا کم مى‏شود و یا اگر جراتش بیشتر باشد، مشهور به تقدس نمى‏شود. اینها به ظاهر ناسازگارند که شخصى از نظر تقوا و عدالت، در حد عالى و از نظر فتوا دادن این قدر بى‏باک که گاه، در برابر شهور علما، مى‏ایستد و فتواى آنان را رد مى‏کند. امتیاز سوم ایشان، آثار قلمى است: کتابهاى فراوانى دارد، از جمله: مجمع الفائده و البرهان، زبدة البیان، حاشیه تجرید و حدیقة الشیعة که البته در انتساب حدیقه الشیعه به ایشان، جاى تحقیق و بررسى است که امیدواریم در کنگره به جایى برسند.

فقه اهل‏بیت: چه تاثیرى برگزارى این گونه کنگره‏ها در فرهنگ جامعه و حوزه دارد.

* در درجه اول تمجید از مقام علم و تقواست و این، خود، ارزش است. افزون براینکه این گونه بزرگداشتها، غیر از برکات تحقیقى و علمى آن، سبب تشویق افراد به جانب علم و تقوا و فضیلت است .

آدرس اینترنتی